بسته ترویجی و راهنمای تخصصی داوری اختراعات

دفتر مالکیت فکری

منطبق بر قانون حمایت از مالکیت صنعتی (مصوب ۱۴۰۳)
۱. اصول حرفه‌ای و منشور اخلاقی داوران
  • استقلال و رفع تعارض منافع: انصراف قطعی در صورت وجود هرگونه منفعت مالی، اداری، دانشگاهی یا شخصی با متقاضی.
  • محرمانگی مطلق: حفظ کامل کلیه مدارک، نقشه‌ها و داده‌های فنی تا پیش از انتشار قانونی رسمی.
  • اصالت ارزیابی و منع هوش مصنوعی: تحلیل پرونده باید انحصاراً توسط شخص داور انجام گیرد؛ استفاده از AI در نگارش نتایج داوری و واگذاری کار به غیر ممنوع است.
  • انشای مستدل: اتکای کامل بر ادله فنی و مواد قانونی و پرهیز جدی از اظهارنظر کلی، مبهم یا غیرمحترمانه.
۲. ضابطه وحدت اختراع (Unity of Invention)

تمامی ادعاهای مستقل و وابسته باید در راستای یک «مفهوم اختراعی کلی» برای حل یک مسئله فنی واحد ارائه شوند و پیوند فنی مشترک داشته باشند.

  • پذیرش وحدت: «دستگاه تولید محصول» + «روش کاربری همان دستگاه»، یا ادعاهایی با عملکرد فنی یکسان و به‌هم‌پیوسته.
  • نقض وحدت: ادعای همزمان چند محصول با ویژگی‌های نوآورانه غیرمرتبط (نیازمند تقسیم اظهارنامه).
۳. استثنائات حیطه حمایت (ماده ۴ قانون ۱۴۰۳)
  • کشفیات، فرمول‌ها و قواعد ریاضی: فاقد ماهیت فنی هستند (مگر به‌صورت نرم‌افزار کاربردی در سیستم صنعتی مشخص پیاده شوند).
  • آثار هنری و تزئینی: مشمول حقوق مؤلف و طرح صنعتی هستند، نه اختراع.
  • کاربرد جدید (New Use): استفاده از ماده یا فرآیند سابق بدون ایجاد دگرگونی فنی، ساختاری یا فرآیندی نوین، رد می‌شود.
  • روش‌های ذهنی و کسب‌وکار: الگوهای مالی، آموزشی و بازی‌ها بدون سخت‌افزار اختصاصی رد می‌شوند.
  • روش‌های پزشکی و درمانی: مداخله مستقیم روی جسم انسان و حیوان مستثنی است؛ اما دستگاه‌ها، داروها و کیت‌های آزمایشگاهی قابل پذیرش‌اند.
  • موجودات زیستی طبیعی: گونه‌های ژنتیکی و زیستی طبیعی رد می‌شوند؛ میکروارگانیسم‌های دست‌ورزی‌شده ژنتیکی قابل بررسی‌اند.
  • نظم عمومی و اخلاق حسنه: فناوری‌های نقض حریم، تقلب، سلاح‌های نامتعارف و فناوری‌های با آلایندگی مهارناپذیر زیست‌محیطی رد می‌شوند.
۴. اصول بدیهی علمی، پشتیبانی توصیف و شفافیت ادعاها
مغایرت با اصول بدیهی علمی: طرح‌های ناقض قوانین قطعی فیزیک و شیمی (نظیر ماشین‌های حرکت دائم بدون منبع انرژی یا تولید سرما بدون ورودی کار) فاقد امکان تحقق بوده و فوراً رد می‌شوند.
  • پشتیبانی توسط شرح (Support): ادعا نباید مفهومی فراتر از آنچه در شرح توصیف تبیین شده را در بر بگیرد؛ کلیه اجزا باید در شرح مستند باشند.
  • شفافیت ادعا (ماده ۱۱ آیین‌نامه): به‌کارگیری واژه‌های فاقد تعریف عینی نظیر «هوشمند»، «خاص» یا معیارهای کیفی «طراحی زیبا» سبب توقف داوری و اعلام لزوم بازنویسی می‌شود.
۵. متدولوژی جستجو و ارزیابی شروط سه‌گانه

داوری باید متکی بر استعلام از پایگاه‌های IRIPO (داخلی)، Google Patents، WIPO و تعیین رده‌بندی دقیق IPC باشد.

شرط ماهوی شاخص سنجش نکته حقوقی
تازگی (Novelty) عدم افشای سابقه پیشین با ویژگی‌های فنی یکسان در سطح جهان. مهلت ارفاقی افشا در ایران ۶ ماه و در اداره ثبت اختراع آمریکا ۱۲ ماه است.
گام ابتکاری (Inventive Step) عدم بداهت برای کارشناس با مهارت عادی در حوزه مربوطه. صرف ترکیب بدیهی فناوری‌های موجود فاقد گام ابتکاری است.
کاربرد صنعتی امکان ساخت، پیاده‌سازی و تکرارپذیری در صنعت یا کشاورزی. طرح‌های صرفاً نظری و آزمایشگاهی تکرارناپذیر رد می‌شوند.
رسته‌های استنادی در گزارش جستجو:
X رد تازگی ادعا به‌تنهایی | Y رد گام ابتکاری در ترکیب با سند دیگر (حداقل دو استناد) | A سند زمینه‌ای بدون ممانعت | P انتشار پس از تاریخ حق تقدم.
۶. ساختار استدلال نهایی و محدوده اصلاحات مجاز
  • فرمول استدلال: تفکیک ادعاها ⟵ تطبیق با اسناد رسته‌های X و Y ⟵ تحلیل مکانیزمی اختلاف ⟵ استنتاج قطعی تایید یا رد.
  • محدوده اصلاحات مجاز: پیشنهاد اصلاحات داور منحصراً محدود به تصحیح ارجاع نقشه‌ها، خطاهای تایپی و بازنویسی عبارتی است؛ هرگونه تغییری که ساختار فنی را دگرگون ساخته یا دامنه ادعا را گسترش دهد، قانوناً ممنوع است.

 

×
عبارت خود را درج و جهت جستجو "Enter" را بفشارید
تنظیمات قالب